Chương 2. HÌNH TƯỢNG NGHỆ THUẬT TRONG THƠ YẾN LAN
2.1. Hình tượng nghệ thuật là gì?
Hình tượng nghệ thuật là một thuật ngữ cho đến nay có nhiều ý kiên, quan điểm khác nhau. Theo đó chúng tơi khảo sát để rút ra những ý kiến chung nhất, nhằm đi sâu,
khám phá được thế giới hình tượng nghệ thuật trong thơ Yến Lan.
Trước hết Từ điển Tiếng Việt, đã định nghĩa: “Hình tượng là sự phản ánh hiện
thực một cách khái quát bằng nghệ thuật dưới hình thức những hiện tượng cụ thể, sinh
động, điển hình, nhận thức trực tiếp bằng cảm tính”.[111, tr.427]
Còn theo Từ điển văn học tác giả Lại Nguyên Ân cho rằng: “Hình tượng nghệ
thuật là phương thức chiếm lĩnh và tái tạo hiện thực riêng biệt, vốn có và chỉ có ở nghệ thuật . Bất cứ hiện tượng nào được xây dựng lại một cách sáng tạo trong tác phẩm nghệ
thuật đều là hình tượng nghệ thuật”. Ở một đoạn khác tác giả lại nói: “Hình tượng nghệ thuật là kết quả hoạt động tưởng tượng, nhằm tạo ra một thế giới ứng với những nhu
cầu và định hướng về tinh thần của con người, ứng với hoạt động có chủ đích, với lý tưởng của con người” [32, tr. 594].
Trong cuốn Lí luận văn học tác giả Phương Lựu cho rằng : Hình tượng nghệ
thuật vừa là sự phản ánh, nhận thức đời sống, lại vừa là một hiện tượng kí hiệu giao tiếp [64, tr.143]
Còn sách Lý luận và phê bình văn học, tác giả Trần Đình Sử kết luận :Hình
tượng nghệ thuật là tồn tại bản thể của nghệ thuật nói chung và văn học nói riêng. Hình tượng nghệ thuật là tiêu điểm sáng tạo của nhà văn, làm cho văn bản ngôn từ trở thành
văn bản nghệ thuật . Hình tượng nghệ thuật luôn luôn sống động và đa dạng. [85, tr.63]
Cuối cùng trong Từ điển thuật ngữ văn học : các tác giả đều nhất trí: Hình tượng
nghệ thuật là sản phẩm của phương thức chiếm lĩnh, thể hiện, tái tạo hiện thực theo quy luật của tưởng tượng, hư cấu nghệ thuật [30, tr.146].
Như vậy ta có thể hiểu một cách khái quát về hình tượng nghệ thuật như sau: Hình tượng nghệ thuật là sản phẩm của phương thức chiếm lĩnh, thể hiện và cải tạo
hiện thực theo qui luật của nghệ thuật. Đó là bức tranh cuộc sống vừa cụ thể, cảm tính, vừa khái qt và có ý nghĩa thẩm mĩ. Tính cụ thể, cảm tính, trực quan của hiện tượng
làm cho người đọc dường như tiếp xúc với chính cuộc đời thực trong màu sắc, âm thanh, thần thái vốn có của nó. Nói như vậy khơng có nghĩa là hình tượng là sự sao
chép cuộc sống một cách giản đơn máy móc. Hình thức cụ thể của hình tượng là sản phẩm hư cấu một cách sáng tạo những hiện tượng thực tế, qua đó tác giả trình bày bản
chất của sự vật, quy luật của cuộc sống. Chỉ ở cấp độ hình tượng nghệ thuật, tính “văn” trong tác phẩm nghệ thuật mới bộc lộ rõ nhất vì nó khơng chỉ khu biệt một phương
thức phản ánh đặc thù của nghệ thuật mà còn là nơi hội tụ tài năng, tâm hồn và phong cách của người nghệ sĩ.
Khám phá hình tượng nghệ thuật thơ Yến Lan, chúng tôi xin đi vào một vài khía cạnh, mà ở đó thể hiện được hầu như đầy đủ về đặc điểm thơ Yến Lan, trải dài suốt gần
một thế kỷ. Đó là hình tượng thiên nhiên, hình tượng đất nước và hình tượng con người.
2.2. Hình tượng thiên nhiên